🍽️EGE SOFRASI

Ege’nin ve barışın sembollerinden olan zeytin ağaçları binlerce yıldır olduğu gibi bu sonbaharda da meyveye durdular. Taneleriyle kahvaltı sofralarımızı, yağı ile yemek ve salatalarımızı lezzete boğacak olan zeytin ağacı, inanışa göre Nuh Tufanı’na bile dayanmıştı. (Nuh’un tufanının bittiği müjdesi, ağzında tuttuğu bir zeytin dalı ile gemiye geri dönen güvercin tarafından verilmişti. Belki de tufandan sonra geminin dışında olup da hayatta kalabilen tek şey zeytin ağacıydı.) Bu yüzden ölümsüzlük ağacı olarak anılan zeytin ağaçlarından 3 bin yaşında olanların günümüzdeki varlığı bilinmektedir (Özata & Cömert, 2016, s. 106).

Sağlıklı yaşamın kaynağında, tüketilen besinlerin yattığının anlaşılmasıyla birlikte sofralarda sıvı altın diye tabir edilen zeytinyağı daha çok yer almaya başlamıştır. Profesör Francisco Grande Covián’a göre "Koroner kalp hastalığı kaynaklı ölüm oranlarının en düşük seviyede seyrettiği ülkeler, hemen hemen tüketilen tek yağ çeşidinin, zeytinyağı olduğu ülkeler olarak belirlenmiştir” (The Olive World, 2017).

Bazı tarihçiler doğu ile batı medeniyetlerinin birbiriyle ilk çatışma alanı olarak Pers-Yunan savaşını gösterirler. Çeşitli kaynaklarda farklı efsanevî ışıltılara bürünen olayın asıl kahramanları Lidya Kralı Kroisos ile Pers Kralı Kyros olsa da, Lidyalı kâhin Sandonis’in kehaneti de unutulmaması gereken ayrıntılardandır.

Buna göre, sarayındaki kâhinler Kroisos’a bir imparatorluğun yıkılışına şahit olacağı kehânetini söyler ancak kehânetin ayrıntılarını göremezler. Parayı bulan medeniyetin sahip olduğu güç ve zenginlikten başı dönen kral Kroisos, yıkılacak imparatorluğun, doğu komşusu Persler olacağından emin bir biçimde savaş hazırlıklarına başlar.

Kroisos bilgiden, bilimsellikten uzak yaşadığı düşünülen Kyros’a karşı girişeceği savaş öncesi ünlü kâhin Sandonis tarafından şu şekilde uyarılır; “İçkileri sadece su olan, ağızlarını tatlandırmak için incirleri ya da başka şeyleri olmayan” (Ökmen, 1991) bir düşmanla savaşmak sana hiçbir şey kazandırmaz. Ancak savaşı kaybedersen elindeki kıymetlerin tadını alan düşman bir daha bu topraklardan çıkmaz.

Kroisos, Sandonis’in bu öğüdünü dinlemeyip bir imparatorluğu yıkmıştır. Ancak savaşı kaybettiği için yıkılan kendi imparatorluğu olmuştur. Kârun kadar zengin olan Kroisos’un savaştan vazgeçmesi adına ikna edilme çabasında kâhin Sandonis tarafından incir örneği verilmesi, incirin uğrunda savaşılacak ve göç edilecek kadar kıymetli bir değer olduğunu göstermektedir.

Bir incir meyvesinin içinde binlerce çıtır çekirdek yer alır. Her bir çekirdek bir başka meyvenin müjdecisidir. İnce kabuklu, nazik, yumuşak bir meyve olan incirin çekirdeği, meyvesinin aksine dayanıklı, inatçı, hayata dört elle sarılan cinstendir. Bir kayanın dibine düşse kayayı parçalar çıkar yaşamak için; sinmez, boyun eğmez doğanın zor şartlarına karşı. Yok olup gitmez, inatla direnir ve mücadelesi sonucunda bileğinin gücüyle yaşam hakkını kazanır. Hayatın, sevginin, bereketin simgesi olduğundan ‘dişilik’ yakıştırılan incir ağacı mitolojide, bütün diğer bitkilerin kökü ve kuvvetli bir hayat verici olarak tanımlanır (Koçak).

“Ol nedir ki yüz yaşında bir karı,

İrili ufaklı oğlancıkları,

Her birinin vardır oğlancıkları,

Her birinin vardır türlü sayesi,

Onları hep sütle besler teyzesi.” (1)